स्वस्तिका पन्थी । मुगुका २५ वर्षीय गणेश नेपालीको मृत्यु भएको तीन दिन बितिसकेको छ। तर उनको शव अझै अस्पतालको शवगृहमा छ। एउटा परिवार न्यायको पर्खाइमा छ, राज्य वार्ताको पर्खाइमा छ, र समाज एउटा पीडादायी प्रश्नसँग जुधिरहेको छ— के नेपालमा एउटा नागरिकले मरेपछि पनि न्याय पाउन यति कठिन छ ?त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभाग अगाडि भएको घटनाले एउटा व्यक्तिको जीवन मात्र समाप्त गरेको छैन, यसले राज्यका निकाय, सार्वजनिक सेवा, कानुन कार्यान्वयन र सरकारी उत्तरदायित्वमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
सार्वजनिक भएका भिडियोमा मोटरसाइकलमा लगाइएको ुह्वील लकुको विषयलाई लिएर विवाद देखिन्छ। तर त्यो विवाद किन यस्तो चरम बिन्दुसम्म पुग्योरु घटनास्थलमा उपस्थित निकायहरूले अवस्था शान्त बनाउन सक्थे कि सक्दैनथेरु विवादपछि गणेशले आत्मदाहसम्म पुग्ने निर्णय किन गरेरु यी प्रश्नको जवाफ निष्पक्ष अनुसन्धानबाट मात्र आउन सक्छ।घटनापछि अर्को प्रश्न अझ गम्भीर बनेको छ। पीडित परिवार तीन दिनदेखि न्यायको माग गर्दै काठमाडौंमा छ। वार्ता भइरहेको भनिएको छ, तर सहमति हुन सकेको छैन। शव अस्पतालमै रोकिएको छ। यस्तो अवस्था कुनै पनि संवेदनशील लोकतान्त्रिक राज्यका लागि गौरवको विषय होइन।
यदि परिवारले उठाएका प्रश्नहरू उचित छैनन् भने सरकारले तथ्य र प्रमाणका आधारमा सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट पार्नुपर्छ। यदि राज्यका कुनै निकायबाट कमजोरी भएको हो भने त्यसको निष्पक्ष छानबिन गरी जिम्मेवारमाथि कानुनी कारबाही हुनुपर्छ। न मौनता समाधान हो, न ढिलाइ।यस घटनामा अर्को संवेदनशील विषय पनि उठेको छ। परिवारले आफूहरूलाई सुरक्षा घेराभित्र राखिएको र बाहिरका व्यक्तिसँग सहज सम्पर्क गर्न नदिइएको दाबी गरेको छ। यदि यस्तो भएको हो भने, यसको कारण र कानुनी आधारबारे पनि स्पष्ट जवाफ आउनुपर्छ। पीडित परिवारले न्याय खोज्ने अधिकार लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको आधारभूत मूल्य हो।
गणेश नेपालीको मृत्युलाई केवल एउटा व्यक्तिगत दुर्घटना भनेर टार्न मिल्दैन। यो घटना सार्वजनिक निकायप्रतिको नागरिकको विश्वास, सेवा प्रवाहको संवेदनशीलता र संकट व्यवस्थापनको क्षमतासँग जोडिएको विषय हो।अब सरकारले वार्ताको औपचारिकता मात्र पूरा गरेर पुग्दैन। यस घटनाबारे स्वतन्त्र, निष्पक्ष र पारदर्शी छानबिन हुनुपर्छ। घटनाको वास्तविक कारण सार्वजनिक हुनुपर्छ। दोषी देखिएका जो–कोहीमाथि कानुनी कारबाही हुनुपर्छ। त्यसपछि मात्र पीडित परिवारले न्याय पाएको अनुभूति गर्नेछ र समाजले पनि राज्यप्रति विश्वास कायम राख्न सक्नेछ।
गणेश नेपाली अब फर्केर आउने छैनन्। तर उनको शव अस्पतालको चिसो कोठामा तीन दिनसम्म रहनु केवल एउटा परिवारको पीडा होइन, यो राज्यको संवेदनशीलता, उत्तरदायित्व र न्याय प्रणालीमाथि समाजले उठाइरहेको गम्भीर प्रश्न पनि हो। यस प्रश्नको उत्तर अब शब्दले होइन, न्यायपूर्ण कार्यले दिनुपर्ने समय आएको छ।
